Zawroty głowy przy zmianie pozycji mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich są łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy, określane jako BPPV. W tym przypadku dolegliwości związane są z przemieszczeniem drobnych struktur znajdujących się w uchu wewnętrznym – tzw. otokonii, potocznie nazywanych otolitami.
Charakterystyczne dla BPPV jest krótkie, często bardzo intensywne uczucie wirowania wywoływane określoną zmianą pozycji głowy. W przypadku osób zgłaszających takie zawroty głowy w Gdańsku istotne jest jednak najpierw ustalenie, czy obraz objawów rzeczywiście odpowiada BPPV.
Czym są BPPV i otolity?
BPPV to skrót od łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy. Jest to jeden z częstszych obwodowych problemów układu przedsionkowego.
W uchu wewnętrznym znajdują się mikroskopijne kryształki węglanu wapnia, nazywane otokoniami. Prawidłowo znajdują się one w strukturach narządu równowagi, między innymi w łagiewce, gdzie uczestniczą w odbieraniu informacji o położeniu i przyspieszeniu głowy.
Jeżeli część tych struktur przemieści się do kanału półkolistego, ruch głowy może powodować nieprawidłowe pobudzanie receptorów układu przedsionkowego. Mózg otrzymuje wtedy informację o ruchu, która nie odpowiada temu, co przekazują pozostałe układy odpowiedzialne za orientację przestrzenną.
Jak mogą wyglądać położeniowe zawroty głowy?
W przypadku typowego BPPV zawroty głowy są zwykle krótkotrwałe i pojawiają się w związku z określoną zmianą pozycji głowy.
Objawy mogą wystąpić na przykład podczas:
- obracania się z boku na bok w łóżku,
- kładzenia się lub wstawania,
- schylania głowy,
- odchylania głowy do tyłu,
- patrzenia wysoko do góry.
Pacjenci często opisują je jako nagłe wirowanie otoczenia. Sam fakt, że „bardziej kręci się po lewej” lub „bardziej po prawej stronie”, nie pozwala jednak automatycznie określić, które ucho i który kanał półkolisty odpowiadają za problem.
Jak sprawdza się BPPV?
Przy podejrzeniu BPPV istotne jest określenie rodzaju zawrotów głowy, sytuacji, w których się pojawiają, czasu ich trwania oraz reakcji układu przedsionkowego na zmianę pozycji.
Jednym z podstawowych testów stosowanych przy podejrzeniu BPPV tylnego kanału półkolistego jest test Dix–Hallpike’a.
Podczas próby ocenia się nie tylko subiektywne uczucie wirowania, ale przede wszystkim reakcję oczu, w tym wystąpienie i charakter oczopląsu. Znaczenie ma jego kierunek, moment pojawienia się i czas trwania.
Dopiero zestawienie wywiadu z charakterystyczną reakcją podczas próby pozwala ocenić, czy obraz jest typowy dla położeniowego zawrotu głowy dotyczącego określonego kanału.
Test Dix–Hallpike’a a wybór strony manewru
Jeżeli badanie wskazuje na typowy obraz BPPV tylnego kanału po jednej ze stron, można rozważyć odpowiednio ukierunkowany manewr repozycyjny.
W uproszczeniu schemat wygląda następująco:
wywiad i ocena → test pozycyjny → określenie strony i kanału → manewr repozycyjny → ponowna ocena
Nie powinno się natomiast wybierać strony manewru wyłącznie na podstawie tego, po której stronie pacjent subiektywnie odczuwa większe zawroty głowy.
Manewr Epleya – na czym polega?
Manewr Epleya jest jednym z najlepiej znanych manewrów repozycyjnych stosowanych przede wszystkim w przypadku BPPV tylnego kanału półkolistego.
Nie jest to „reset mózgu”, technika energetyczna ani sposób na każdy rodzaj zawrotów głowy. Mechanizm działania jest przede wszystkim mechaniczny.
Poprzez odpowiednią sekwencję zmian położenia głowy i tułowia wykorzystuje się siłę grawitacji do przemieszczenia swobodnych otokonii poza kanał półkolisty w kierunku przedsionka ucha wewnętrznego.
U części osób objawy mogą zmniejszyć się już po prawidłowo wykonanym manewrze. W innych sytuacjach potrzebna jest ponowna ocena, powtórzenie procedury lub sprawdzenie, czy problem rzeczywiście dotyczy tego samego kanału.
Dlaczego manewru Epleya nie wykonuje się przy każdych zawrotach głowy?
Nie każdy zawrót głowy oznacza BPPV. To jedna z najważniejszych informacji przy tego rodzaju dolegliwościach.
Zaburzenia równowagi, uczucie niestabilności albo wirowania mogą mieć różne podłoże. Mogą być związane między innymi z innymi zaburzeniami układu przedsionkowego i ucha wewnętrznego, migreną, układem nerwowym, zaburzeniami wzrokowymi, problemami krążeniowymi lub innymi stanami wymagającymi diagnostyki medycznej.
Dlatego wykonywanie manewru Epleya „na wszelki wypadek” bez wcześniejszej oceny charakteru objawów nie jest właściwym postępowaniem.
Kiedy zawroty głowy wymagają pilnej konsultacji medycznej?
Zawroty głowy wymagają szczególnej uwagi, jeżeli wystąpiły nagle lub towarzyszą im nowe, niepokojące objawy neurologiczne.
Do objawów alarmowych należą między innymi nagłe zaburzenia mowy, podwójne widzenie, wyraźne osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, nagły bardzo silny i nietypowy ból głowy, omdlenie, znaczne zaburzenia koordynacji albo nagła niemożność utrzymania równowagi.
W takich sytuacjach w pierwszej kolejności potrzebna jest pilna ocena medyczna. Nie należy rozpoczynać od terapii manualnej ani samodzielnie wykonywanego manewru Epleya.
Zawroty głowy Gdańsk – ocena funkcjonalna
W pracy z osobą zgłaszającą zawroty głowy ważne jest dla mnie nie samo wykonanie konkretnej techniki, ale przede wszystkim sprawdzenie, czy charakter dolegliwości odpowiada problemowi, do którego dana technika jest przeznaczona.
W ramach oceny funkcjonalnej można analizować między innymi reakcję na zmianę pozycji, równowagę, kontrolę wzroku, ruchy gałek ocznych, koordynację oraz funkcję układu przedsionkowego.
Jeżeli obraz jest typowy dla BPPV tylnego kanału półkolistego, jednym z możliwych elementów postępowania może być odpowiednio dobrany manewr Epleya.
Zawroty głowy przy zmianie pozycji?
Jeżeli objawy pojawiają się podczas obracania w łóżku, kładzenia się, wstawania lub zmiany ustawienia głowy, warto najpierw ocenić ich charakter i sprawdzić, czy odpowiadają typowemu obrazowi BPPV.
Najczęstsze pytania o BPPV i manewr Epleya
Czy manewr Epleya pomaga na każdy rodzaj zawrotów głowy?
Nie. Manewr Epleya jest przeznaczony przede wszystkim do repozycjonowania otokonii w określonych postaciach BPPV dotyczących tylnego kanału półkolistego. Inne przyczyny zawrotów głowy mogą wymagać zupełnie innego postępowania.
Czy można samemu rozpoznać, która strona powoduje BPPV?
Samo odczucie silniejszych zawrotów po jednej stronie nie jest wystarczające. Przy określaniu strony i kanału istotna jest reakcja podczas odpowiednich testów pozycyjnych, w tym charakter oczopląsu.
Co to są otolity?
Potocznie tym określeniem opisuje się drobne struktury mineralne znajdujące się w uchu wewnętrznym. Precyzyjniej są to otokonia zbudowane głównie z węglanu wapnia. Uczestniczą w prawidłowym działaniu narządu równowagi.
Dlaczego zawroty głowy pojawiają się przy obracaniu w łóżku?
Jedną z możliwych przyczyn jest BPPV. Zmiana położenia głowy względem grawitacji może wtedy powodować przemieszczanie się otokonii w kanale półkolistym i krótkotrwałe, intensywne uczucie wirowania. Nie jest to jednak jedyna możliwa przyczyna takich objawów.
Czy po manewrze Epleya poprawa pojawia się od razu?
U części osób poprawa może pojawić się szybko, ale nie jest to regułą. Niekiedy potrzebna jest ponowna ocena, powtórzenie procedury lub dalsze różnicowanie przyczyny dolegliwości.
Kiedy z zawrotami głowy należy zgłosić się do lekarza?
Pilnej oceny wymagają szczególnie nagłe zawroty głowy połączone z nowymi objawami neurologicznymi, takimi jak zaburzenia mowy, podwójne widzenie, jednostronne osłabienie lub drętwienie, bardzo silny nietypowy ból głowy, omdlenie albo znaczne zaburzenia koordynacji.
Harmoza Piotr
Fizjoterapia i terapia manualna – Gdańsk
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani diagnostyki medycznej.
